ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
यस सामुदायिक वन भएको क्षेत्र साबिक पाल्पा जिल्ला र तनहुँ जिल्ला हाल नवलपरासी जिल्लाको पूर्वी पहाडी क्षेत्र भित्रको गैंडाकोट न.पा. वार्ड नं. ३ मा अवस्थित छ। पहिले जङ्गली जनावरको त्यतिकै त्रास रहेको यस घना सालको जङ्गल रहेको वन क्षेत्रमा खासगरी वि.स. २०१८ साल देखि तनहुँ जिल्ला र पाल्पा जिल्लाबाट आएका मानिसहरूको बसाई सराईको चापले गर्दा सुकुमबासी वस्ति विस्तार भई निरन्तर रूपमा वन जङ्गल मासिन थाल्यो। परापूर्वकालमा अतिक्रमण हुने जङ्गलको रूपमा चर्चामा आएको यस वन क्षेत्रमा बढ्दो जनघनत्वको कारण वि.स. २०३६ साल पश्चात् समय समयमा हुने राजनैतिक उतार चढाउ सँगै अवैध कटानी गरी मनोमानी ढङ्गले काठ-दाउरा विक्री वितरण गर्ने र वन क्षेत्र अतिक्रमण गरी वस्ति बसाल्ने कार्य क्रमिक रूपमा तीव्र हुन थाल्यो वन विनाशबाट वातावरण तथा जनमानसमा पर्ने प्रत्यक्ष असरलाई मध्यनजर गरी वन जङ्गल जोगाउन पर्छ भन्ने भावनाले अभिप्रेरीत भई यस क्षेत्रमा देउराली नामकी देवीको मन्दिर रहेकाले देउराली सामुदायिक वनको नामकरण गरी वि.स.२०५२ साल देखि वन प्राविधिकको सहयोगमा गाउँ स्तर बाट नै वन संरक्षण तथा व्यवस्थापन कार्यको सुरुवात गरियो। चोरी निकासी तथा आगलागी नियन्त्रण, अतिक्रमण तथा चरी चरण निषेध गर्ने जस्ता उल्लेखनीय कार्यहरू गरी वनको अवस्था र हैसियतमा क्रमशः सुधार हुँदै जान थाल्यो र नेपाल सरकारले मात्र वन संरक्षण गर्न कठिनाइ भएको अवस्थामा स्थानीय जनताहरूको सहभागितामा वन संरक्षण, व्यवस्थापन तथा सदुपयोग गर्ने सामुदायिक वनको अवधारणा, वन ऐन २०४९ तथा वन नियमावली २०५१ मा व्यवस्था गरिए अनुरूप वैधानिक रूपमा वनको व्यवस्थापन गर्न वि.स.२०५९/१०/०८ मा देउराली सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको विधान तयार गरी तत्कालीन जिल्ला वन कार्यालय नवलपरासीमा दर्ता गरियो। तत् पश्चात् सामुदायिक वन व्यवस्थापन कार्ययोजना तयार गरि वि.स. २०६३/८/११ मा सामुदायिक वनको रूपमा स्थानीय समूहलाई हस्तान्तरण पश्चात् वन संरक्षण, व्यवस्थापन र सदुपयोग कार्यलाई निरन्तरता दिँदै आइरहेको छ। यस देउराली सामुदायिक वनको कार्ययोजना २०६३ को पहिलो संशोधन, २०६८/१०/१२ मा पहिलो पटक नवीकरण भएको थियो।

नवलपरासी (व.सु.पूर्व) जिल्ला अन्तर्गत रहेको विभिन्न सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहहरूले वैज्ञानिक वन व्यवस्थापन कार्यक्रम अनुसार वनको व्यवस्थापन गरी रहेको अवस्थामा यस सामुदायिक वन समेत उक्त व्यवस्थापन पद्धति अनुसार वन व्यवस्थापन गर्न उपयुक्त देखिएको हुँदा मिति २०७४।१०।२८ मा वैज्ञानिक वन व्यवस्थापन कार्यविधि २०७१ बमोजिम १० वर्षे वन कार्य योजना तयार भई संरक्षण, व्यवस्थापन र सदुपयोग भई रहेको थियो। नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको मिति २०७७/०२/१५ को निर्णय अनुसार वैज्ञानिक वन व्यवस्थापन कार्यविधि २०७१ खारेज भए पश्चात् वन संरक्षण बाहेकका सम्पूर्ण कार्यहरू रोक्का भाएको हुँदा कुनै पनि वन पैदावार सङ्कलन तथा विक्री वितरण गर्न नपाइएको हुँदा आम उपभोक्तालाई आवश्यक पर्ने वन पैदावारको आपूर्ति हुन नसकेको र समूहको आम्दानी समेत नुहुँदा कार्यालय सञ्चालन तथा वन संरक्षणमा समेत कठिनाइ उत्पन्न भयो हाल सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको चाहना अनुरूप वन ऐन २०७६ तथा वन नियमावली २०७९ अनुसार दिगो वन व्यवस्थापनमा आधारित रहि पुन वनको श्रोत सर्वेक्षण गरी वन कार्य योजना नवीकरण गरिएको छ।

यस सामुदायिक वनको ९५१.१४ हे. भूभाग स्थानीय वन समूहद्वारा संरक्षण, संवर्द्धन तथा सदुपयोग गर्दै आई रहेकोमा उत्तर तर्फको यसै समूह बाट परम्परा देखि संरक्षण गर्दै आइरहेको राष्ट्रिय वनको केही भाग समेत वनको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको चाहना र प्राविधिक दृष्टिकोणले थप गर्न अत्यावश्यक देखिएको हुँदा स्थानीय तह र सबडिभिजन वन कार्यालयको सिफारिसमा डिभिजन वन कार्यालय नवलपुरको अग्रिम सहमति लिई उक्त क्षेत्र समेत समावेश गरी वनको पुन सर्भे गर्दा सामुदायिक वनको क्षेत्रफल ९५१.१४ हेक्टर कायम हुन आएको छ। सामुदायिक वनलाई भौगोलिक आधारमा ६ खण्डमा विभाजन गरी प्रचलित कानुनको अधीनमा रहने गरी सर्वसम्मत रूपमा साधारण सभाबाट अनुमोदन गरी दिगो वन व्यवस्थापन पद्धति अपनाई वनको व्यवस्थापन गर्ने उद्देश्य साथ १० (दश) वर्षका लागी तेस्रो पटक पुनरावलोकन गरी वन कार्य योजना तयार गरिएको छ ।